ලෝකය වේගයක් පමණි
“දෙතිස් මහාපුරිස් ලකුණු සහිත ගුණානිසංස”
මේ මිහිපිට උසස් මානසිකත්වයක් ඇතිව මනුෂ්යයා පහල වූ වකවානුවේ සිට ඔහු විසින්ම මානසික ඒකාග්රතාවයෙන් සිත දියුණු කිරීමෙන් ඇතිකර ගත් ඉහත ලෞකික – ලෝකෝත්තර ඵල හෙවත් ආධ්යාත්මික දියුණුව මෙතෙක් ලොව පහළ වූ පහළ වන්නා වූද නවීන විද්යාව හමුවේ අනාථ වී නැති අනාථ නොවන පරම උත්කෘෂ්ඨ චිත්ත ශක්ති සමුදායකි. මේ චිත්ත ශක්තියට අභියෝගයක් නැත. අතීතයේ වූයේ ද නැත. අනාගතයේ ද අභියෝගයක් නැත්තේමය. චිත්ත ශක්තිය හමුවේ නවීන විද්යාව අසරණය. භෞතික දියුණුව ආධ්යාත්මික දියුණුව හමුවේ පරාජිත ය.
සත්ය අවබෝධ කල උත්තමයාට වඩා සුඛිත මුදිත සැනසුන පුද්ගලයෙක් මේ තුන් ලෝකයේ කොතැනකවත් නැත. බෞද්ධ දර්ශනය හැර ලොව පහල වූ ආගම් දර්ශන වලින් මිනිසාගේ සදාකාලික විමුක්තිය ලංකර ගත හැක්කේ මරණින් පසුව ය. එහෙත් නව ලෝකෝත්තර ධර්මය හෙවත් අරි අටමග ඵල හා නිවන මේ ජීවිතයේදී ම ලබාගත හැක. චෛතසික දියුණුවේ ශ්රේෂ්ඨතම අවස්ථාව අර්හත් ඵලයයි. අවම ඵලය සෝවාන් ඵලයයි. ඒ ආර්ය ඵල ලාභිත්වය ඇති උත්තමයෝ පරිපූර්ණ චෛතසික උපද්රව වලින් සදහටම මිදුනෝ වෙති. මානසික ගැටලූවෙන් මිදුනෝ වෙති. පරිපූර්ණ චෛතසික – මානසික සෞඛයයෙන් යුක්ත වූවෝ වෙති. ඒ ආධ්යාත්මික දියුණුවේ උපරිම ඵලය ලොව්තුරා සම්මා සම්බුද්ධත්වයයි. සර්වඥතා ඥානයයි. මේ දිට්ඨධම්මවේදනීය සදාකාලික විමුක්තියයි.
